ĐỌC LẠI BÀI THƠ “NGHE TIẾNG GIÃ GẠO”
09:51 31/10/2026 Lượt đọc: 2Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới"-
THỰC HÀNH THEO TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHƯƠNG PHÁP, PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH TẠI TRƯỜNG THPT BÌNH AN
ĐỌC LẠI BÀI THƠ “NGHE TIẾNG GIÃ GẠO”
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hóa thế giới mà còn là tấm gương sáng ngời về ý chí, nghị lực, đạo đức và tinh thần tự học, tự rèn luyện. Cuộc đời và sự nghiệp của Người là minh chứng sinh động cho chân lý: Muốn đạt được thành công, con người phải trải qua quá trình phấn đấu, rèn luyện bền bỉ và không ngừng vượt qua khó khăn, thử thách.
Trong di sản văn học của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tập thơ “Nhật ký trong tù” có giá trị đặc biệt về tư tưởng và nghệ thuật. Được sáng tác trong hoàn cảnh Người bị giam giữ tại các nhà lao ở Trung Quốc những năm 1942–1943, tập thơ thể hiện tinh thần lạc quan, bản lĩnh kiên cường và nhân cách cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng. Bài thơ “Nghe tiếng giã gạo” là một tác phẩm tiêu biểu, gửi gắm bài học sâu sắc về vai trò của gian nan, thử thách đối với quá trình trưởng thành và hoàn thiện con người:
“Gạo đem vào giã bao đau đớn,
Gạo giã xong rồi, trắng tựa bông;
Sống ở trên đời người cũng vậy,
Gian nan rèn luyện mới thành công.”
Chỉ với bốn câu thơ giản dị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát một triết lý sống sâu sắc: Con người muốn trưởng thành, muốn đạt tới những giá trị tốt đẹp phải có ý chí, nghị lực và tinh thần kiên trì rèn luyện. Đây không chỉ là bài học dành cho mỗi cá nhân mà còn có ý nghĩa đối với sự phát triển của một tập thể, một tổ chức, đặc biệt là trong môi trường giáo dục.
Đối với tập thể Trường THPT Bình An, việc nghiên cứu, vận dụng giá trị tư tưởng của bài thơ gắn với học tập, thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh có ý nghĩa thiết thực. Qua đó, mỗi viên chức, người lao động và học sinh xác định rõ trách nhiệm của bản thân, phát huy tinh thần đoàn kết, vượt khó, đổi mới sáng tạo, quyết tâm thực hiện chủ đề năm học:: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”
I. GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG CỦA BÀI THƠ “NGHE TIẾNG GIÃ GẠO”
1. Khẳng định vai trò của gian nan, thử thách trong quá trình trưởng thành:
“Gạo đem vào giã bao đau đớn,
Gạo giã xong rồi, trắng tựa bông”
Xuất phát từ một hình ảnh hết sức quen thuộc trong đời sống lao động, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát hiện ra ý nghĩa triết lý sâu sắc. Hạt gạo muốn trở nên trắng sạch phải trải qua quá trình “bao đau đớn”, chịu sự va đập, cọ xát để loại bỏ lớp vỏ bên ngoài. Cũng như hạt gạo phải trải qua tác động mới trở nên trắng đẹp, con người phải đối diện với khó khăn, thử thách mới có điều kiện nhận ra những hạn chế, khắc phục điểm yếu và từng bước hoàn thiện bản thân.
Điểm đặc sắc trong tư tưởng của Hồ Chí Minh là Người không nhìn gian nan bằng thái độ bi quan mà xem đó là môi trường thử thách bản lĩnh và ý chí. Khó khăn không chỉ là trở ngại cần vượt qua mà còn có thể trở thành điều kiện để con người tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực và phát triển phẩm chất.
Tuy nhiên, không phải cứ trải qua đau khổ thì con người tự nhiên trưởng thành. Giá trị quyết định nằm ở thái độ đối diện với khó khăn, khả năng tự nhận thức, tinh thần học hỏi và hành động để vượt qua thử thách. Chính sự rèn luyện có ý thức mới giúp con người chuyển hóa những trải nghiệm khó khăn thành động lực phát triển.
Đây là bài học có ý nghĩa đặc biệt trong xã hội hiện nay, khi con người phải thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ, môi trường sống và yêu cầu nghề nghiệp.
2. Đề cao ý chí, nghị lực và tinh thần tự giác rèn luyện:
“Sống ở trên đời người cũng vậy,
Gian nan rèn luyện mới thành công.”
Câu thơ “Sống ở trên đời người cũng vậy” tạo nên sự chuyển tiếp từ hình ảnh hạt gạo sang bài học nhân sinh. Điều Người muốn khẳng định là con đường dẫn tới thành công không phải lúc nào cũng thuận lợi. Mỗi thành quả có giá trị đều đòi hỏi quá trình lao động, học tập, tích lũy kiến thức, rèn luyện phẩm chất và kiên trì theo đuổi mục tiêu.
Đặc biệt, câu thơ “Gian nan rèn luyện mới thành công” thể hiện rõ quan điểm coi trọng sự tu dưỡng và nỗ lực của bản thân. Thành công không chỉ phụ thuộc vào điều kiện khách quan mà còn gắn liền với ý chí, trách nhiệm, khả năng vượt khó và tinh thần tự hoàn thiện của mỗi người.
Tư tưởng ấy có sự thống nhất sâu sắc với chính cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong những năm tháng tìm đường cứu nước, dù phải trải qua nhiều gian khổ, thiếu thốn và hiểm nguy, Người vẫn không ngừng học tập, nghiên cứu, lao động, kiên trì với lý tưởng giải phóng dân tộc.
Điều đáng quý là bài học về nghị lực không chỉ được Người thể hiện qua lời thơ mà còn được chứng minh bằng chính cuộc đời và hành động của mình. Đó là sự thống nhất giữa tư tưởng và thực tiễn, giữa lời nói và việc làm.
Đối với mỗi cán bộ, giáo viên và học sinh, tư tưởng ấy nhắc nhở rằng sự tiến bộ phải bắt đầu từ ý thức tự giác. Không thể có chất lượng giáo dục bền vững nếu người thầy ngừng học hỏi, người học thiếu nỗ lực và tập thể thiếu tinh thần phấn đấu.
3. Thể hiện tinh thần lạc quan, niềm tin vào con người và tương lai
Một giá trị tư tưởng nổi bật khác của bài thơ là tinh thần lạc quan cách mạng.
Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh tù đày, khi bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh đang phải đối diện với nhiều khó khăn về thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, thay vì tập trung vào nỗi đau của cá nhân, Người lại hướng suy nghĩ đến quy luật phát triển và khả năng vươn lên của con người.
Từ hình ảnh hạt gạo chịu tác động để trở nên trắng đẹp, Người khẳng định niềm tin rằng con người có thể trưởng thành thông qua quá trình rèn luyện.
Đó không phải là thái độ lạc quan đơn thuần, càng không phải sự xem nhẹ khó khăn. Đó là tinh thần lạc quan dựa trên ý chí, sự hiểu biết và niềm tin vào sức mạnh của hành động.
Trong bối cảnh hiện nay, tinh thần ấy có ý nghĩa quan trọng đối với ngành giáo dục. Những thay đổi về chương trình, phương pháp giảng dạy, công nghệ, yêu cầu kiểm tra đánh giá hay áp lực từ xã hội có thể tạo ra nhiều thách thức. Song nếu nhìn nhận những thay đổi ấy bằng tinh thần chủ động, tích cực, mỗi khó khăn sẽ trở thành cơ hội để đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục.
4. Khẳng định giá trị của việc học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn
Bài thơ không trực tiếp trình bày một phương pháp giáo dục nhưng chứa đựng quan điểm có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc: Sự trưởng thành không đến từ nhận thức đơn thuần mà phải được hình thành, kiểm nghiệm và phát triển thông qua hành động thực tiễn.
Hạt gạo không thể trắng chỉ bằng mong muốn. Con người cũng không thể thành công nếu chỉ có mục tiêu mà thiếu hành động.
Từ đó, có thể liên hệ đến quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh: học tập phải gắn với thực hành, kiến thức phải được vận dụng vào cuộc sống, việc rèn luyện đạo đức phải thể hiện qua hành vi cụ thể.
Đối với giáo dục phổ thông, điều này đặt ra yêu cầu không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải tổ chức cho học sinh trải nghiệm, thực hành, giải quyết vấn đề, hình thành năng lực tự học, khả năng hợp tác, trách nhiệm và bản lĩnh trước những khó khăn trong cuộc sống.
Giá trị của bài thơ vì vậy vượt ra ngoài phạm vi một lời khuyên về sự kiên trì, trở thành định hướng cho việc hình thành nhân cách, xây dựng phương pháp học tập và phát triển năng lực con người.
II. LIÊN HỆ VIỆC HỌC TẬP, THỰC HÀNH THEO TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHƯƠNG PHÁP, PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH TẠI TRƯỜNG THPT BÌNH AN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
Việc liên hệ, học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh từ bài thơ "Nghe tiếng giã gạo" (Văn thung mễ thanh) tại Trường THPT Bình An được thể hiện sinh động, thiết thực qua các nội dung trọng tâm sau:
Đối với Chi bộ và Ban Giám hiệu: Phát huy trách nhiệm nêu gương, bản lĩnh vượt khó và phương pháp lãnh đạo khoa học:
Trước hết, việc học tập và thực hành theo Bác phải bắt đầu từ vai trò nêu gương của cán bộ quản lý, đảng viên. Tinh thần “Gian nan rèn luyện mới thành công” đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ quản lý phải có bản lĩnh trước khó khăn, không né tránh trách nhiệm, chủ động tìm giải pháp tháo gỡ những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Trong công tác lãnh đạo, quản lý, Cấp uỷ và Ban Giám hiệu cần tiếp tục phát huy nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, đoàn kết nội bộ; xây dựng môi trường làm việc trách nhiệm, tôn trọng và hỗ trợ lẫn nhau.
Học tập và thực hành phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh còn thể hiện ở việc lãnh đạo phải gần gũi, lắng nghe và thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng của giáo viên, nhân viên, học sinh và cha mẹ học sinh. Mỗi chủ trương, kế hoạch cần xuất phát từ điều kiện thực tiễn, có mục tiêu rõ ràng, phân công cụ thể và đánh giá bằng kết quả thực hiện.
Những hoạt động đối thoại như “Cà phê sáng cùng Hiệu trưởng” như một kênh lắng nghe ý kiến, tiếp nhận những đề xuất và kịp thời giải quyết các khó khăn trong hoạt động giáo dục. Điều quan trọng là sau đối thoại luôn có phản hồi và hành động cụ thể, để tinh thần dân chủ không chỉ dừng lại ở hình thức.
Đồng thời, Ban Giám hiệu cần quan tâm xây dựng văn hóa nhà trường trong đó cán bộ quản lý là người tiên phong đổi mới, sẵn sàng nhận trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đối với đội ngũ giáo viên: Không ngừng tự học, tự rèn luyện, đổi mới phương pháp dạy học
Nếu hạt gạo phải trải qua quá trình giã mới trở nên trắng đẹp thì người giáo viên cũng cần trải qua quá trình học tập, rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm để ngày càng trưởng thành về chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất nghề nghiệp.
Trong bối cảnh thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu đối với người giáo viên không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phải biết tổ chức hoạt động học tập, phát triển tư duy, năng lực tự học, khả năng sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức cho học sinh. Vì vậy, mỗi giáo viên Trường THPT Bình An cần xác định tự học, tự bồi dưỡng là nhiệm vụ thường xuyên; chủ động cập nhật kiến thức chuyên môn, phương pháp kiểm tra đánh giá, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm trong dạy học.
Học tập phong cách Hồ Chí Minh còn thể hiện qua sự tận tụy, khiêm tốn, giản dị, nói đi đôi với làm, tôn trọng và đối xử công bằng với học sinh.
Một người thầy, người cô làm theo Bác không chỉ được đánh giá qua kết quả thi đua mà còn ở thái độ khi đứng lớp, sự chuẩn bị bài giảng, tinh thần hỗ trợ đồng nghiệp và cách ứng xử với học sinh,ở THPT Bình An không có học sinh nào bị bỏ lại phía sau. Đó chính là cách vận dụng tinh thần nhân văn của bài thơ vào thực tiễn giáo dục: Không chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng mà phải trân trọng cả quá trình cố gắng và sự tiến bộ của mỗi học sinh.
Đối với học sinh:
-Thực hành theo tư tưởng của Bác chính là sự kiên trì, bền bỉ qua từng giờ lên lớp, là dám chịu đựng áp lực thi cử và không nản chí trước những vấp ngã hay khuyết điểm của bản thân. Hạt gạo muốn trắng trong phải trải qua chày cối giã xát. tuổi trẻ muốn trưởng thành, vững vàng và gặt hái thành công cũng cần phải qua rèn luyện, kỷ luật và nỗ lực không ngừng nghỉ.
- Tuy nhiên nỗ lực không có nghĩa là âm thầm chịu đựng, các bạn không đơn độc trong hành trình trường thành. Cha mẹ không nuông chiều, thầy cô không bao che, nhưng cha mẹ, thầy cô là điềm tựa để ôm các bạn vào lòng, tiếp thêm động lực để các bạn giữ ấm ngọn lửa nhiệt huyết trong trái tim thanh xuân…
Xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, đoàn kết và trách nhiệm
Một trong những nội dung quan trọng của việc học tập và thực hành theo đạo đức Hồ Chí Minh là xây dựng tinh thần đoàn kết, nhân ái, trách nhiệm với tập thể. Ở THPT Bình An, điều này được thể hiện qua mối quan hệ giữa viên chức quản lý với giáo viên, với người lao động; giữa đồng nghiệp với nhau, giữa thầy cô với học sinh và giữa nhà trường với cha mẹ học sinh. Giai điệu mùa thu cho em của Trường ban đại diện CMHS trường cất lên giữa sân trường trong giờ chơi sáng thứ năm không chỉ là một khúc ca của thanh nhạc mà là sự đồng thuận, sự quan tâm, là khúc hát của ân tình; Một nhân viên bảo vệ hỏi rõ, xác nhận nhân thân mới cho đón học sinh giữa giờ; một người lao động vội vã lau nước đọng sau mưa tạt lo thầy cô, lo học trò vội vã có khi trượt; một nhân viên vệ sinh đi tắt nước học sinh bực ai mà xả tràn, lôi rác học sinh giận ai mà nhét ngập ống thoát nước… đâu phải chi vì miếng cơm manh áo mà còn lặng thầm dạy các bạn bài học nhân sinh; …
III. KẾT LUẬN
Bài thơ “Nghe tiếng giã gạo”của Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng giá trị tư tưởng sâu sắc và sức sống bền vững. Từ hình ảnh hạt gạo bình dị, Người gửi gắm một chân lý có ý nghĩa đối với mọi thế hệ: Con đường dẫn đến thành công luôn đòi hỏi sự nỗ lực, kiên trì và quá trình tự giác rèn luyện không ngừng.
Đối với tập thể Trường THPT Bình An, học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh phải trở thành động lực thúc đẩy sự đổi mới trong quản lý, giảng dạy, giáo dục và xây dựng văn hóa nhà trường. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên, giáo viên, nhân viên và học sinh phải thực sự chuyển biến từ nhận thức sang hành động, từ học tập sang thực hành, từ quyết tâm sang kết quả cụ thể.
Học tập và làm theo Bác không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn lao mà bắt đầu từ sự tận tâm của người thầy, người cô trong mỗi giờ lên lớp, trách nhiệm của viên chức quản lý trong từng công việc; sự tận tụy của người lao động; sự phối hợp đồng hảnh của cha mẹ học sinh; sự tiến bộ của mỗi học sinh và tinh thần chung sức của cả tập thể vì sự phát triển của nhà trường.
Và hơn hết, lời dạy của Bác “Gian nan rèn luyện mới thành công” sẽ không chỉ là một câu thơ được ghi nhớ mà trở thành phương châm hành động, động lực phấn đấu và giá trị tinh thần xuyên suốt trong quá trình xây dựng Trường THPT Bình An ngày càng đoàn kết, kỷ cương, nhân văn, sáng tạo và phát triển bền vững.
- Bí thư chi bộ- Hiệu trưởng-


Tin khác
- Ông Lê Quốc Phong được bầu làm Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh với tỷ lệ đồng thuận 100% 22:28 12/11/2026
- Thầy giáo Nguyễn Tất Thành - Bác Hồ kính yêu 14:35 09/11/2026
- CHI BỘ THPT BÌNH AN - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) 13:48 06/11/2026
- CHÚC MỪNG ĐỒNG CHÍ BÍ THƯ CHI BỘ TRƯỜNG THPT BÌNH AN VINH DỰ ĐƯỢC TRAO TẶNG HUY HIỆU ĐẢNG 10:07 05/11/2026
- Mỗi ngày 1 lời Bác Hồ dạy 1/11 22:10 01/11/2026

TUẦN 11 (từ 16/11/2026 - 22/11/2026)
TUẦN 10 (từ 09/11/2026 - 15/11/2026)
TUẦN 09 (từ 02/11/2026 - 08/11/2026)
TUẦN 08 (từ 26/10/2026 - 01/11/2026)

TKB từ 12/10/2026
THÔNG BÁO V/v tựu trường và sinh hoạt đầu năm học 2026 – 2027
Thông báo học sinh Khối 12
Thông báo học sinh Khối 10
Thông báo học sinh Khối 11
THÔNG BÁO Về việc tổ chức khám sức khỏe năm học 2026-2027